विश्व बैंक: नेपालसँग युवा जनसंख्याको फाइदा लिन २०४७ सम्म मात्र समय

नेपालमा अहिले काम गर्ने उमेरका मानिसको संख्या ठूलो छ, तर यो अवसर सधैं रहँदैन। विश्व बैंकले मंगलबार सार्वजनिक गरेको दक्षिण एसियासम्बन्धी नयाँ रिपोर्टअनुसार नेपालसँग यो "जनसांख्यिक लाभ" उपयोग गर्न सन् २०४७ सम्मको समय छ। त्यसपछि यो लाभ घट्न थाल्नेछ, र सन् २०५९ सम्म नेपाल "वृद्ध समाज" बन्ने अनुमान छ।

रिपोर्टको नाम "Demographic Change in South Asia: From Tailwinds to Headwinds for Development" हो। यसको सार हो: दक्षिण एसियाली देशहरू धनी हुनुअघि नै छिटो बुढ्यौली तर्फ गइरहेका छन्।

दक्षिण एसियाको झ्याल बन्द हुँदै

रिपोर्टअनुसार दक्षिण एसियामा अहिले काम गर्ने उमेरका ११७ करोड मानिस छन्। तर १० वर्षभित्रै यो संख्या शिखरमा पुगेर घट्न थाल्नेछ। सन् २०४९ सम्म क्षेत्रको १४ प्रतिशत जनसंख्या ६५ वर्षमाथिको हुनेछ।

सामान्यतया विकासशील देशलाई "बुढ्यौली हुँदै गरेको" अवस्थाबाट "वृद्ध" अवस्थामा पुग्न औसत ३२ वर्ष लाग्छ। दक्षिण एसियाले यो यात्रा २५ वर्षमै पूरा गर्ने अनुमान छ।

सन् २००० यता काम गर्ने उमेरको जनसंख्या बढेकाले क्षेत्रको वार्षिक आर्थिक वृद्धिमा ०.४ प्रतिशत विन्दु थपिएको थियो। तर सन् २०५० सम्म यो योगदान ०.१ प्रतिशतमा झर्ने रिपोर्टको अनुमान छ।

रोजगारी र पेन्सन कमजोर

रिपोर्टले देखाएका केही चिन्ताजनक तथ्य:

• दक्षिण एसियामा काम गर्ने उमेरका मध्ये ६० प्रतिशत मात्र रोजगारीमा छन्।
• रोजगारीमा भएकामध्ये ८८ प्रतिशत अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्छन्।
• काम गर्ने उमेरका १७ प्रतिशतले मात्र कुनै पेन्सन योजनामा योगदान गर्छन्।
• ज्येष्ठ नागरिकमध्ये १० प्रतिशतले मात्र पेन्सन पाउँछन्, जुन विश्वमै सबैभन्दा कम हो।

नेपालमा ६५ वर्ष नाघेका काम गर्ने मानिसमध्ये करिब ९१ प्रतिशत अनौपचारिक रोजगारीमा छन्।

विदेशमा रहेका नेपालीको भूमिका

रिपोर्टले नेपालको अर्थतन्त्रमा रेमिट्यान्सको ठूलो भूमिका औंल्याएको छ। विदेशबाट आउने रकम नेपालको कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) को करिब २५ प्रतिशत छ। सन् २००१ देखि २०११ बीच नेपालमा गरिबी घटेकोमा करिब ४० प्रतिशत योगदान रेमिट्यान्सकै थियो।

तर विदेशबाट फर्केका कामदारले घर फर्केपछि करिब तीन वर्षसम्म विदेश नगएकाहरूभन्दा कम तलब पाउने रिपोर्टमा उल्लेख छ। यसको अर्थ, विदेशमा सिकेको सीप स्वदेशमा राम्रो कमाइमा बदल्ने व्यवस्था अझै कमजोर छ।

विश्व बैंकको भनाइ

विश्व बैंकका दक्षिण एसिया उपाध्यक्ष योहानेस जुटले दक्षिण एसियाली अर्थतन्त्र विकासको सुरुकै चरणमा छिटो बुढ्यौलीतर्फ गइरहेको बताए। उनका अनुसार अहिले नै धेरै र राम्रो रोजगारी सिर्जना गर्ने नीति र पूर्वाधारमा काम गर्नुपर्छ, र सँगसँगै बुढ्यौलीको तयारी पनि गर्नुपर्छ। स्वस्थ ज्येष्ठ नागरिकले अर्थतन्त्रमा योगदान गरिरहे "दोस्रो लाभ" पनि सम्भव हुने उनको भनाइ छ।

अमेरिकाबाट घर पैसा पठाउने नेपालीका लागि पनि यो रिपोर्ट सान्दर्भिक छ, किनकि यसले नेपालमा पेन्सनको पहुँच कम भएको र अर्थतन्त्र रेमिट्यान्समा धेरै निर्भर रहेको देखाएको छ।