वाग्लेको दिल्ली अभिव्यक्ति: एमाले र त्रिवि प्राध्यापकले पनि प्रश्न उठाए

नयाँ दिल्लीमा अर्थमन्त्री डा. स्वर्णिम वाग्लेले नेपाली राष्ट्रवादबारे दिएको अभिव्यक्तिमाथिको बहस अझ फैलिएको छ। राप्रपा नेता कमल थापापछि अब नेकपा (एमाले) र त्रिभुवन विश्वविद्यालय (त्रिवि) का एक प्राध्यापकले पनि वाग्लेको भनाइमाथि प्रश्न उठाएका छन्। दुवैले आइतबार (अक्टोबर २५) सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो धारणा राखेको अनलाइनखबरले जनाएको छ।

वाग्लेले के भनेका थिए?

NDTV वर्ल्ड समिट २०२६ मा बोल्दै वाग्लेले नेपाली राष्ट्रवादलाई "भारतविरोध" सँग जोड्ने युग सकिएको बताएका थिए। "हामी राम्रो रोजगारी, सुशासन र छिमेकीसँग राम्रो सम्बन्ध चाहन्छौँ," उनले भनेका थिए। नयाँ पुस्ताको चाहना आर्थिक समृद्धि र सुशासनमा केन्द्रित रहेको उनको भनाइ थियो।

एमालेको धारणा

एमाले प्रचार विभाग प्रमुख नीरज आचार्यले नेपाली राष्ट्रवाद भारतविरोधमा मात्र आधारित नभएको तर्क गरेका छन्। उनका मुख्य भनाइ यस्ता छन्:

• सार्वभौमसत्ता र राष्ट्रिय हितको रक्षा गर्नु राष्ट्रवादकै हिस्सा हो।
• भारतसँगको सम्बन्ध राष्ट्रिय हित र स्वाभिमान गुमाएर बनाउनु हुँदैन।
• "असहमति राख्दा सम्बन्ध बिग्रन्छ" र "सबै असहमति थाती राखौँ" भन्ने दुवै सोच अतिवादी हुन्।
• व्यापार, पारवहन, ऊर्जा, लगानी र कनेक्टिभिटीमा सहकार्य गर्दै सीमा विवादलगायत द्विपक्षीय सरोकारमा नेपालले आफ्नो अडान स्पष्ट राख्नुपर्छ।
• नेपाल–भारत सम्बन्ध कुनै एक नेताको विचार वा क्षणिक राजनीतिक अभिव्यक्तिले निर्धारण गर्दैन।

त्रिवि प्राध्यापकको आलोचना

त्रिविका अर्थशास्त्र प्राध्यापक डा. तारा भुसालले भने मञ्च, राजनीतिक सन्दर्भ र समयले "गम्भीर प्रश्न" उठाएको बताएका छन्। उनले अन्धभारतविरोधी राष्ट्रवाद गलत भएकोमा सहमति जनाए, तर त्यसलाई अस्वीकार गर्नुको अर्थ भारतीय सत्ताको कुरा दोहोर्याउनु नहुने तर्क गरेका छन्।

भुसालका अनुसार वाग्लेले मुख्य सरोकारका विषय छुटाए, जस्तै:

• गैरभन्सार अवरोध र बढ्दो व्यापार घाटा
• ऊर्जा व्यापारमा भारतको एकाधिकार
• कालापानी र लिपुलेक सीमा विवाद

"joined at the hip" (अभिन्न रूपमा जोडिएका) जस्ता भावनात्मक शब्दले काठमाडौंको कूटनीतिक विश्वसनीयता र मोलमोलाइ क्षमता नबढाउने उनको टिप्पणी छ। दिल्लीलाई खुसी पार्ने भाषणभन्दा स्वाभिमानसहित तथ्यमा आधारित कूटनीतिको अपेक्षा गरेको उनले लेखेका छन्। आयोजक च्यानलको स्वामित्व र झुकावबारे पनि उनले प्रश्न उठाएका छन्।

सरकारको प्रतिक्रिया छैन

यी आलोचनाबारे अर्थमन्त्री वाग्ले वा सरकारको आधिकारिक प्रतिक्रिया अहिलेसम्म सार्वजनिक भएको छैन। यसअघि राप्रपा नेता कमल थापाले वाग्लेको भनाइलाई "नेपाली राष्ट्रवादको प्रत्यक्ष अवमूल्यन" भनेका थिए। एकातिर आर्थिक सहकार्यमा जोड दिनुपर्ने र अर्कोतिर सीमा तथा व्यापारका विवादमा स्पष्ट अडान राख्नुपर्ने विषयमा यो बहस आउँदा दिनमा पनि जारी रहने देखिन्छ।