भोटेकोशी बाढी: घरपरिवार र व्यवसायको ७९ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी क्षति
राष्ट्रिय योजना आयोगको प्रारम्भिक घरधुरी सर्वेक्षणअनुसार अगस्ट २६ को भोटेकोशी बाढीले निजी घर, जग्गा र व्यवसायमा रु ७९ अर्ब १७ करोड क्षति पुर्यायो। करिब आधा घरधनी सरकारबाट जग्गा वा आवास चाहन्छन्।
गत अगस्ट २६ (भदौ १०) मा भोटेकोशी–त्रिशूली नदीमा आएको बाढीले आम मानिसको घर, जग्गा र व्यवसायमा मात्रै रु ७९ अर्ब १७ करोड बराबरको क्षति पुर्याएको छ। राष्ट्रिय योजना आयोगले विपद्पछिको आवश्यकता आकलन (PDNA) अन्तर्गत गरेको प्रारम्भिक घरधुरी सर्वेक्षणले यो तथ्य देखाएको हो।
यो अंकमा सडक, पुल, जलविद्युत्जस्ता सार्वजनिक संरचनाको क्षति समावेश छैन — यो केवल निजी घरपरिवार र व्यवसायको क्षति हो।
कसको कति क्षति?
- घरपरिवारको क्षति: रु ६९ अर्ब ५७ करोड
- व्यवसायको क्षति: रु ९ अर्ब ६० करोड
- घर, घडेरी र खेतीयोग्य जमिनको मात्रै क्षति करिब रु ६० अर्ब ६५ करोड
- १,४२३ सवारीसाधनको क्षति रु १ अर्ब २४ करोड
- नगद, गरगहना र सांस्कृतिक वस्तुको क्षति रु ५ अर्ब २ करोड
कहाँ कति मानिस प्रभावित?
बाढीले चार जिल्लाका १५ स्थानीय तहमा ३२,८७२ जना प्रत्यक्ष प्रभावित भए:
- नुवाकोट: १७,९५४ जना
- रसुवा: ९,६७६ जना
- धादिङ: ४,५८४ जना
- गोरखा: ६५८ जना
कुल ४,१५१ भौतिक संरचना क्षतिग्रस्त भए, जसमध्ये २,७९२ घर हुन्। करिब ७७ प्रतिशत संरचना अब प्रयोग गर्नै नमिल्ने अवस्थामा छन्। १,६३८ व्यवसाय पनि प्रभावित भए, जसमा सबैभन्दा धेरै होलसेल–खुद्रा पसल र त्यसपछि होटल–रेस्टुरेन्ट छन्। बाढीमा ६६४ ठूला र ४,६०१ साना चौपाया तथा ६३ हजारभन्दा बढी कुखुरा–हाँस पनि मरे।
आधा परिवार सरकारबाट जग्गा वा घर चाहन्छन्
स्थायी बसोबासबारे सोधिँदा क्षतिग्रस्त संरचनाका करिब ५० प्रतिशत धनीले सरकारले जग्गा (३०.६ प्रतिशत) वा सामूहिक आवास (१९.२ प्रतिशत) उपलब्ध गराउनुपर्ने बताएका छन्। २६ प्रतिशत भने बाढी आएकै ठाउँमा फर्किन चाहन्छन्, १८.४ प्रतिशतले सोही जिल्लामा रहेको आफ्नै अर्को जग्गामा बस्ने बताएका छन्।
योजना आयोगले यो सर्वेक्षणका लागि ५८ टोलीमा १५६ प्राविधिक तथा प्रशासनिक कर्मचारी परिचालन गरेको थियो। यो प्रारम्भिक प्रतिवेदन भएकाले अन्तिम PDNA मा अंक केही फरक पर्न सक्छन्।
पुनर्निर्माणको काम
यसबीच रसुवाको स्याफ्रुबेसीमा बाढीले बगाएको राजमार्ग पुलको ठाउँमा बेली ब्रिज बनाउने काम दिनरात भइरहेको र तिहारअघि सक्ने लक्ष्य राखिएको नेपाल न्युजले जनाएको छ। जलवायुजन्य क्षति कोषले भोटेकोशी–त्रिशूली बाढी प्रभावितका लागि नेपाललाई २ करोड डलर अनुदान स्वीकृत गरिसकेको छ।
रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखाका परिवारलाई सहयोग गर्न चाहने अमेरिकाका नेपालीले सरकारी वा विश्वसनीय संस्थामार्फत मात्र सहयोग पठाउनु सुरक्षित हुन्छ।
