तीन महिनामा निर्यात ५७% बढ्यो, तर व्यापार घाटा ५ खर्ब ३२ अर्ब पुग्यो

नेपालको निर्यात चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो तीन महिना (साउन–असोज, अर्थात् जुलाई मध्यदेखि अक्टोबर मध्यसम्म) मै एक खर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। भन्सार विभागले बुधबार सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार यो अवधिमा १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड रुपैयाँको सामान निर्यात भयो। गत वर्षको सोही अवधिको ७२ अर्ब ७८ करोडको तुलनामा यो ५७.०३ प्रतिशतले बढी हो।

तर आयात पनि उत्तिकै तीव्र गतिमा बढेको छ। तीन महिनामा ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड रुपैयाँको सामान आयात भयो, जुन गत वर्षभन्दा ३८.१८ प्रतिशत बढी हो। यसले गर्दा व्यापार घाटा ३४.७१ प्रतिशतले बढेर ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड रुपैयाँ पुगेको छ।

मुख्य तथ्यांक एक नजरमा

• निर्यात: १ खर्ब १४ अर्ब २८ करोड (५७.०३% वृद्धि)
• आयात: ६ खर्ब ४६ अर्ब ७८ करोड (३८.१८% वृद्धि)
• व्यापार घाटा: ५ खर्ब ३२ अर्ब ४९ करोड (३४.७१% वृद्धि)
• कुल वैदेशिक व्यापार: ७ खर्ब ६१ अर्ब ७ करोड (४०.७१% वृद्धि)

कुल व्यापारमा निर्यातको हिस्सा १५.०२ प्रतिशत मात्र छ, बाँकी ८४.९८ प्रतिशत आयात हो। अर्थात्, नेपालले एक रुपैयाँको सामान बेच्दा अझै साढे पाँच रुपैयाँभन्दा बढीको सामान किनिरहेको छ। यद्यपि गत वर्ष यो अनुपात ६.४३ थियो, यस वर्ष ५.६६ मा झरेको छ।

किन बढ्यो आयात?

दसैं–तिहारको चाडबाडले आयात बढाएको बताइएको छ। असोज महिनामा मात्र २ खर्ब ४५ अर्ब २६ करोड रुपैयाँको आयात भएको छ। इन्धन अझै आयातको ठूलो हिस्सा हो: तीन महिनामा डिजेल ४७ अर्ब ३१ करोड, पेट्रोल २४ अर्ब ६२ करोड र खाना पकाउने ग्यास (LPG) २३ अर्ब १८ करोड रुपैयाँको आयात भयो। अनलाइनखबरका अनुसार स्मार्टफोन मात्र १८ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँको भित्रिएको छ।

निर्यातमा भने खाने तेल नै सबैभन्दा अगाडि छ। विदेशबाट कच्चा तेल ल्याएर प्रशोधन गरी मुख्यतः भारत पठाइने वनस्पति तेलको निर्यात ५९ अर्ब ३२ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जुन कुल निर्यातको आधाभन्दा बढी हो।

भारत र अमेरिकासँगको व्यापार

सबैभन्दा ठूलो व्यापार साझेदार भारत नै हो। तीन महिनामा भारतबाट ३ खर्ब ६६ अर्बको आयात हुँदा भारततर्फ ९५ अर्ब ५९ करोडको निर्यात भयो। भारतसँग मात्र करिब २ खर्ब ७१ अर्बको घाटा छ।

अमेरिकासँगको व्यापार भने तुलनात्मक रूपमा सन्तुलित देखिन्छ। अनलाइनखबरका अनुसार यो अवधिमा अमेरिकाबाट ८ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँको आयात हुँदा अमेरिकातर्फ ६ अर्ब ९९ करोड रुपैयाँको निर्यात भयो। भारत र चीनसँगको ठूलो घाटाको तुलनामा अमेरिकासँगको अन्तर करिब २ अर्ब रुपैयाँ मात्र छ।

रेमिट्यान्सको भूमिका

यति ठूलो व्यापार घाटा हुँदा पनि देशको विदेशी मुद्रा सञ्चिति धान्ने मुख्य आधार विदेशमा काम गर्ने नेपालीले पठाउने रेमिट्यान्स हो। निर्यात बढ्नु सकारात्मक संकेत भए पनि त्यसको ठूलो हिस्सा आयातित कच्चा पदार्थमा आधारित खाने तेलमा निर्भर छ। गत आर्थिक वर्ष नेपालले ३ खर्ब १५ अर्बभन्दा बढीको रेकर्ड निर्यात गरेको थियो, र यही गति रहे यस वर्ष त्यो रेकर्ड पनि नाघ्न सक्ने देखिन्छ।