नेपालमा ४७.५% ले मात्र पाउँछन् सुरक्षित खानेपानी, ६१% नमुनामा ई-कोलाई

नेपालमा धारा र पानीको स्रोत धेरै घरसम्म पुगे पनि पिउने पानी सुरक्षित छ भन्न सकिने अवस्था आधाभन्दा कम जनसंख्यासम्म मात्र पुगेको सरकारी अध्ययनले देखाएको छ। राष्ट्रिय तथ्यांक कार्यालयले शनिबार (अक्टोबर ३१) सार्वजनिक गरेको खानेपानी र सरसफाइसम्बन्धी राष्ट्रिय प्रतिवेदनअनुसार ४७.५ प्रतिशत जनसंख्याले मात्र "सुरक्षित रूपमा व्यवस्थित" खानेपानी सेवा पाएका छन्।

Nepal News का अनुसार यो प्रतिवेदन UN-Habitat सँगको सहकार्यमा तयार गरिएको हो र यसमा देशका सबै ७५३ स्थानीय तह को तथ्यांक समेटिएको छ।

धारा छ, तर पानी सफा छैन

प्रतिवेदनको सबैभन्दा चिन्ताजनक तथ्य पानीको गुणस्तरसँग जोडिएको छ। घरमा पिउन राखिएको पानीका ६१.२ प्रतिशत नमुनामा ई-कोलाई (E. coli) ब्याक्टेरिया भेटिएको छ। ई-कोलाई देखिनु भनेको पानीमा दिसाजन्य प्रदूषण पुगेको संकेत मानिन्छ। ePardafas का अनुसार पानीको मुहान (स्रोत) मै लिइएका नमुनामध्ये ४६.१ प्रतिशतमा ई-कोलाई भेटिएको थियो।

तथ्यांक कार्यालयका निर्देशक विनोदशरण आचार्यले पूर्वाधार विस्तार भए पनि सेवाको गुणस्तर र सुरक्षा अझै ठूलो चुनौती रहेको बताएका छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघको दिगो विकास लक्ष्य (SDG) को मापदण्डअनुसार पानी "सुरक्षित" मानिन सुधारिएको स्रोतबाट आएको, घर परिसरमै उपलब्ध, चाहिएको बेला पाइने र प्रदूषणमुक्त हुनुपर्छ।

ePardafas का अनुसार करिब ९० प्रतिशत जनसंख्याले घर परिसरमै सुधारिएको स्रोतको पानी पाउँछन्। तर यसमध्ये सबै पानी सुरक्षित छैन, त्यसैले दुई तथ्यांकबीच ठूलो खाडल देखिएको हो।

सरसफाइमा पनि उस्तै अवस्था

• सुरक्षित रूपमा व्यवस्थित सरसफाइ (शौचालय र दिसाजन्य लेदोको सुरक्षित व्यवस्थापन) ३९.९ प्रतिशत जनसंख्यासम्म मात्र पुगेको छ।
• सुधारिएको शौचालय प्रयोग गर्नेको संख्या भने ९२.८ प्रतिशत छ।
• काठमाडौं उपत्यकाका सहरी क्षेत्रमा ९९.४ प्रतिशतले सुधारिएको शौचालय प्रयोग गरे पनि सुरक्षित रूपमा व्यवस्थित सरसफाइ १४.३ प्रतिशतमा मात्र सीमित छ।
• घरका लागि पानी ल्याउने सदस्यमध्ये ७१.५ प्रतिशत महिला छन्।

५७ स्थानीय तह सबैभन्दा पछाडि

प्रतिवेदनले खानेपानी र सरसफाइ दुवैमा गम्भीर कमी भएका ५७ स्थानीय तह पहिचान गरेको छ। कुन क्षेत्र सबैभन्दा पछाडि छ र जोखिममा छ भनेर देखाउन यसमा "WASH Equity Index" नामको नयाँ सूचकांक पनि ल्याइएको छ, ताकि सरकार र दातृ निकायले लगानी त्यहीँ केन्द्रित गर्न सकून्।

कार्यालय प्रमुख लक्ष्मीकुमारी बस्नेतले यो प्रतिवेदनले संघ, प्रदेश र स्थानीय तीनै तहलाई प्रमाणमा आधारित योजना बनाउन आधार दिने बताएकी छन्। प्रतिवेदनले नयाँ संरचना बनाउनुका साथै पुराना खानेपानी योजनाको मर्मत–सम्भार, नियमित पानी परीक्षण र दिसाजन्य लेदोको सुरक्षित व्यवस्थापनमा जोड दिन सुझाव दिएको छ।

अमेरिकामा बस्ने नेपालीका लागि

नेपाल घुम्न वा परिवार भेट्न जाँदा, विशेषगरी साना बालबालिका साथमा हुँदा, धाराको पानी सिधै नपिउनु र उमालेर वा फिल्टर गरेर मात्र पिउनु सुरक्षित हुन्छ। गाउँघरमा खानेपानी योजनामा सहयोग गर्न चाहने प्रवासी संस्थाका लागि यो प्रतिवेदनमा पहिचान गरिएका पछाडि परेका स्थानीय तह उपयोगी सूचना हुन सक्छन्।