विश्व भोकमरी सूचकांक २०२६: नेपाल १२२ देशमध्ये ७२औँ, स्कोरमा सुधार

यस वर्षको विश्व भोकमरी सूचकांक (Global Hunger Index – GHI) २०२६ मा नेपाल १२२ देशमध्ये ७२औँ स्थानमा परेको छ। नेपालको स्कोर १४.५ छ, जसलाई प्रतिवेदनले 'मध्यम' (moderate) भोकमरीको तहमा राखेको छ। म्यानमार पनि नेपालसँगै ७२औँ स्थानमा छ।

GHI मा ० को अर्थ भोकमरी नै नभएको र १०० को अर्थ सबैभन्दा खराब अवस्था हो। १० देखि १९.९ सम्मको स्कोरलाई 'मध्यम' मानिन्छ।

२६ वर्षमा आधाभन्दा बढी सुधार

प्रतिवेदनको तालिकाअनुसार नेपालको स्कोर लगातार घट्दै (अर्थात् सुध्रिँदै) आएको छ:

• सन् २०००: ३७.०
• सन् २००६: ३०.८
• सन् २०१२: २४.४
• सन् २०१८: १८.४
• सन् २०२६: १४.५

पाँच वर्षमुनिका बालबालिकामा पुड्कोपन (उमेरअनुसार उचाइ नबढ्ने समस्या) सन् २००० मा ५५.९ प्रतिशत थियो, जुन अहिले २६.२ प्रतिशतमा झरेको छ। प्रतिवेदनअनुसार ख्याउटेपन (उचाइअनुसार तौल कम हुने) पनि लगभग आधा घटेर ६.६ प्रतिशतमा आएको छ। तैपनि हरेक चार बालबालिकामध्ये एकजना अझै पुड्को हुनु सानो समस्या होइन।

दक्षिण एसियामा कहाँ?

दक्षिण एसियाको औसत स्कोर २३.५ छ भने विश्वको औसत १८.१ छ। नेपाल दुवै औसतभन्दा राम्रो अवस्थामा छ। छिमेकी देशको स्थिति यस्तो छ:

• श्रीलंका: ५३औँ (१०.२)
• नेपाल: ७२औँ (१४.५)
• बंगलादेश: ८४औँ (१९.२)
• भारत: १००औँ (२४.१, इथियोपियासँगै)
• पाकिस्तान: १०६औँ (२५.५)
• अफगानिस्तान: १०८औँ (२८.६)

विश्वभर के छ अवस्था?

यस वर्षको प्रतिवेदनको मूल विषय "खाद्य सुरक्षाबिना सुरक्षा हुँदैन" (No Security Without Food Security) राखिएको छ। प्रतिवेदनले खाद्य सुरक्षालाई सुरक्षा नीतिकै आधार बनाउनुपर्ने तर्क गरेको छ।

विश्वको औसत स्कोर सन् २०१८ को १७.६ बाट बढेर अहिले १८.१ पुगेको छ, अर्थात् विश्व स्तरमा भोकमरी घट्नुको सट्टा केही बढेको देखिन्छ। प्रतिवेदनअनुसार ८ देशमा भोकमरी 'भयावह' (alarming) र ३६ देशमा 'गम्भीर' (serious) अवस्थामा छ।

GHI जर्मनीको Welthungerhilfe लगायतका संस्थाले हरेक वर्ष प्रकाशन गर्छन्। यसले कुपोषण, बालबालिकाको पुड्कोपन, ख्याउटेपन र पाँच वर्षमुनिको बाल मृत्युदर गरी चार सूचकका आधारमा देशहरूको स्कोर निकाल्छ।

अमेरिकामा बस्ने नेपालीका लागि यो तथ्यांकले देशमा पोषणमा भएको प्रगति देखाउँछ, तर गाउँका बालबालिकाको पोषणमा अझै धेरै काम गर्न बाँकी रहेको पनि सम्झाउँछ।